Zarządzał Biblioteką Uniwersytecką KUL przez 26 najtrudniejszych powojennych lat, ukrywał żydowskiego profesora w czasie II wojny światowej i pozyskał dla uczelni bezcenne skarby kultury narodowej. W 50. rocznicę śmierci o. Romualda Gustawa OFM – dnia 28 października 2026 r. – społeczność akademicka Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego uczciła jego pamięć poprzez sesję naukową, wystawę oraz premierę poświęconej mu publikacji.

W 2026 roku w Bibliotece Uniwersyteckiej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II trwa Rok o. Romualda Gustawa OFM. Centralnym punktem obchodów stały się wydarzenia upamiętniające jego sylwetkę: uroczysta Msza św., sesja naukowa oraz otwarcie wyjątkowej wystawy. Ekspozycja, bazująca na materiałach z Archiwum Prowincji OO. Bernardynów w Krakowie, rzuca światło na bohaterską kartę z życia zakonnika. Zaprezentowano na niej dokumenty i wspomnienia dotyczące Józefa Feldmana – polskiego historyka żydowskiego pochodzenia, profesora UJ, którego o. Gustaw z narażeniem życia ukrywał w krakowskim klasztorze podczas okupacji.

Ojciec Gustaw kierował Biblioteką KUL w latach 1950-1976. Był to czas politycznych napięć i presji ideologicznej, w którym dyrektor konsekwentnie budował naukową niezależność uczelni. Mottem uroczystości stała się łacińska sentencja: „Bibliothecarius non fit, sed nascitur” (Bibliotekarzem się nie staje, bibliotekarzem się rodzi), będąca jednocześnie tytułem nowo wydanej książki o jego życiu i dorobku.

Jak zaznaczył w słowie wstępnym do publikacji rektor KUL, ks. prof. Mirosław Kalinowski, o. Gustaw doskonale rozumiał, że biblioteka to nie tylko magazyn książek, ale serce uczelni – warsztat pracy i miejsce kształtowania umysłów. Jego decyzje na lata zdefiniowały kierunek rozwoju jednostki. Był inicjatorem współpracy bibliotek kościelnych, inspiratorem powstania Ośrodka Archiwów Biblioteki i Muzeów Kościelnych, a jako naukowiec zredagował m.in. dwutomową „Hagiografię polską”.

Dzięki bliskim relacjom dyrektora z prymasem Polski, kard. Stefanem Wyszyńskim, w 1970 roku do Biblioteki KUL trafiło słynne Archiwum Filomatów. Ten bezcenny zbiór zawiera korespondencję i dokumenty wileńskich stowarzyszeń, a także rękopis II części „Dziadów” Adama Mickiewicza, przepisany przez Jana Czeczota z autorskimi poprawkami wieszcza. Dzięki staraniom o. Gustawa pozyskano również księgozbiór i dokumenty Zygmunta Klukowskiego – autora „Dzienników z lat okupacji”, wpisanych na listę „Pamięć Świata” UNESCO.

Konferencja poświęcona pamięci dyrektora stała się również przestrzenią do debaty nad przyszłością bibliotek. Rektor KUL podkreślił, że choć nowoczesne technologie ułatwiają szybki dostęp do zbiorów, to fizyczna przestrzeń biblioteki oraz jej specjaliści pozostają niezastąpieni.

Obecny dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej KUL, Artur Podsiadły, wskazał na kontynuację wizji swojego poprzednika: „Chcemy, by biblioteka była czymś więcej niż tylko miejscem przechowywania. To ma być miejsce, w którym jest dyskusja, debata, ścieranie się światopoglądów”. Zwrócił przy tym uwagę na konieczność cyfryzacji zbiorów, rozbudowy elektronicznych baz danych oraz nieustannego reagowania na zmieniające się potrzeby użytkowników sieciowych i środowiska akademickiego.

W wydarzeniu uczestniczyli nasi współbracia: o. dr Egidiusz Włodarczyk – Prowincjał, o. dr hab. Aleksander Sitnik, o. Martynian Czechowski oraz o. Bartymeusz Kędzior.

Partnerem wydarzenia było Centrum Relacji Katolicko-Żydowskich im. Abrahama J. Heschela KUL.